Hans van der Kooij: 'Mijn buurman herkende de leider in mij.'



Met een pientere en open blik begroet hij ons hartelijk: Hans van der Kooij. Oprichter en CEO van Caesar Groep, een waardengedreven en eigenzinnig IT-bedrijf met de ambitie tot de Koninklijke status van minimaal 100 jaar. In 1993 richt hij dit familiebedrijf op, in het boekjaar 2019/2020 behaalt Caesar Groep met 230 medewerkers (inclusief externen) 30 miljoen euro omzet. Geboren in de zomer van 1951 als zevende in ‘een goed nest van negen kinderen’. Een rustig kind dat geen aandacht vraagt: jong voor zijn leeftijd, weinig zichtbaar. Zijn dyslexie draagt niet bij aan zijn eigenwaarde. En daar waar hij beter gedijt bij structuur, wandelt hij van school naar school. Hij leert zich suf, er blijft niets hangen. Op zijn 14e ontdekt hij het wielrennen. Het geeft hem tegelijkertijd de ruimte om te ontsnappen aan het streng Christelijk milieu waarin hij opgroeit. Op de fiets bouwt hij zijn karakter en zijn zelfvertrouwen op. Hij krijgt klappen en gaat onverzettelijk door, tot en met overgeven bij de finish toe. Hij moet en zal winnen, het prijzengeld brengt hem met de trein terug naar huis. ‘Als je goed traint kom je steeds verder’: het blijkt de motor van zijn onophoudelijke groei. Via het HBO en een IT studie komt hij bij het Duitse Nixdorf terecht waar hij een paar jaar knoerthard werkt totdat hij in 1979, samen met een compagnon voor zichzelf begint. Sinds die tijd werkt hij tussen de 60 en 100 uur per week. Een man met een sterk arbeidsethos, die ook op zijn bijna 70ste van geen ophouden weet. Betekent het geloof nog steeds iets voor je? ‘Het betekent met name normen en waarden. Respect voor het individu, wie het ook is: de schoonmaakster die na 10 jaar Hans durft te zeggen. Dat heeft te maken met integriteit en openheid. Openheid is voor mij open zijn over hoe je ergens instaat. Dat je aan tafel geen verborgen agenda hebt. Niet ja zeggen en nee doen. Dat kan niet. Als je hier ja zegt, sta je ervoor.’ En het onophoudelijke, heb je dat ook van huis uit meegekregen? ‘Ik ben een Calvinist hè, die moeten in het zweet des aanschijns werken. Taak- en verantwoordelijkheidsgericht: wat moet gebeuren moet gebeuren. Wat dat is, is niet belangrijk. Voor de tweede keer weer een IT-bedrijf beginnen was iets wat ik helemaal niet leuk vond. Dus stelde ik mezelf de vraag: ‘hoe ga je dit leuk vinden?’ Het antwoord is eigenlijk heel simpel: ‘door het anders te doen.’ Wandelen vind ik bijvoorbeeld niet leuk, maar als ik mezelf een opdracht geef (‘kijk naar de bovenkant van alle huizen’) dan wordt het leuker. Ik zoek de variëteit. Van alles wat ik oppak, ook als het niet leuk is, ga ik ervan uit dat ik het leuk kan maken. Ik kwam erachter dat het gemakkelijker is om iemand te ontslaan als je je in die persoon verdiept, hem perspectief geeft en ervoor zorgt dat hij er beter van wordt als hij weg gaat. Niets kost mij meer moeite, waar moet ik tegenop zien? Sommige dingen zijn onverstandig ja, maar als iets nut heeft moet je het kunnen realiseren. Je kunt alles als je denkt dat je het kan. Of je kunt het leren.’


Wanneer wist jij: ik wil een eigen bedrijf leiden? ‘Ik ben eigenlijk ‘het lulletje van de familie’. Een lulletje die leider wordt, dat is toch kansloos? Ik ben in mijn ogen nooit een leider geweest, ik ben een initiatiefnemer die verantwoordelijkheid pakt. Ik was 37 jaar toen mijn compagnon stopte. We zaten in een vreselijke periode, maakten maandelijks verlies en moesten steeds weer iets verkopen om te overleven. Mensen in mijn nabije omgeving geloofden niet meer in me, en mijn ex-vrouw zei ‘Hans, ga in loondienst, jij kan het niet alleen.’ En ik dacht: ‘Het kan toch niet zo zijn dat ik dat niet kan?’ Een oud-studiegenoot, die toevalligerwijs naast hem komt wonen, wijst hem in die tijd op zijn leiderschap: ‘al je acties Hans, alles wat ik van jou heb gezien duidt op leiderschap. Je bent de koning van de dieren die ergens boven staat, die zorgt dat hij de ruimte laat, die niets oplegt en die niet over zich heen laat lopen.’ ‘Dat was voor mij een eyeopener. Ik heb er niets mee gedaan, want wat heb je eraan dat je leider bent?


Nu anno 2021 weet ik beter wat leiderschap is, en ik ben mezelf er nooit bewust van geweest. In mijn ogen ben ik nog steeds de man met een minderwaardigheidscomplex, die erdoor gedreven wordt. Ik ben geen echte leider. Ik ben een vaderfiguur die je niet behoedt voor je hand op de warme bakplaat, simpelweg omdat je daarvan leert. En ik ben een ondernemer die kijkt hoe hij het beste de regie kan voeren, waarbij mijn kracht zit in het goed inrichten van de organisatie en de financiële backbone. Ken jij in jouw leven ook bezieling, zonder dat je het voor jezelf leuk hoeft te maken? ‘Als ik naar mezelf kijk, dan haal ik mijn bezieling uit het verbeteren van de toekomst. Ik heb de verwachting dat de strategie van Caesar, die we aan het uitstippelen zijn, gaat werken. Mijn eigen bezieling komt uit mijn interne motortje. Op mijn 13e was de zomervakantie voor mij een ramp: ik was lui en had nergens zin in. Het bracht me in een negatieve spiraal. Toen ik ging wielrennen had ik geen vrije tijd meer, doordat ik alle vrije uren in de sport stak. Toen ik 40 jaar was heb ik het slapen teruggebracht naar 6 uur per nacht. Ik heb daardoor meer tijd gekregen, en in die tijd kan ik doen wat ik wil. Ik vind het fantastisch dat ik mag werken tot mijn tachtigste of negentigste. Kunstenaars mogen dat; ik ben ondernemer en ik mag dat ook.’


Hoe vertaal je dat naar de ontwikkeling van je mensen? ‘Wat ik het belangrijkste vind in menselijke ontwikkeling, is dat mensen zich zo optimaal ontwikkelen, dat ze onafhankelijk worden en dat ze het leuk hebben. Dat ze niet het gevoel hebben dat ze naar hun werk gaan. Als iemand onafhankelijk is, dan is het ook niet erg als hij/zij weer weggaat als dat voor de eigen ontwikkeling beter is. Dat is een gevolg van de onafhankelijkheid die je als organisatie hebt gestimuleerd. In mijn ogen kijk je niet goed genoeg rond als je steeds opnieuw iets anders kiest omdat je ergens op uitgekeken bent. Iedere job kan leuk zijn, het ligt eraan hoe je er zelf naar kijkt en hoe je het zelf verdiept. Schoonmaken kan bijvoorbeeld een hele leuke job zijn, dat moet je wel zien: waar kun je het verbeteren, waar ligt jouw vakmanschap?’ Wat is vakmanschap voor jou? ‘Vakmanschap gaat in mijn ogen over ervoor zorgen dat je in de job die je hebt steeds beter wordt. Dat je andere manieren gaat vinden om je werk te doen. Dat je je werk als het ware verbetert. Dat je in je werkcontext de mogelijkheden voor verbetering of ontwikkeling zoekt. Terug naar de schoonmaakster: zij kan betrokken worden bij de bouw van een nieuw pand, om vanuit haar perspectief te laten zien hoe zij haar werk nog beter kan uitvoeren. Hoe stimuleer jij vakmanschap binnen Caesar? ‘Ik wil iemand iets geven dat hem onafhankelijk maakt, en ervoor zorgt dat hij de juiste dingen gaat doen. Wellicht totaal andere dingen dan hij deed. Als iemand daar met zijn hart bewust voor kiest dan is dat juist heel erg mooi. Tegelijkertijd ligt daar ook een spanningsveld: als ik alleen naar de mens kijk en niet naar de organisatie dan klopt het ook niet. Voor het geld moet je niet bij Caesar komen. We zijn een bedrijf dat jou ontwikkelt. Als je je ontwikkelt, dan kun je stap voor stap beter worden én gelukkiger. Welke offers heb jij in je leiderschap moeten brengen? ‘Geen, ik zou niet weten wat. Ik heb een vol leven. Eliyahu Goldratt (Israelisch business management Goeroe, bedenker van de Theory of Constraints) vroeg in 2005 aan me ‘Hans, do you want to live a full life?’ Mijn antwoord was ‘dat lijkt me wel leuk.’ En dat leef ik. Ik heb niet het gevoel dat ik offers breng, wel dat ik heel veel vruchten heb. Een vol leven is dat ik altijd bezig ben met de toekomst, dat vandaag prioriteit heeft en dat ik niet terug hoef te kijken in fotoalbums.’


En dilemma’s, ben je die tegengekomen? ‘Dilemma’s zitten in het hele leven vervlochten. Dilemma thinking is onderdeel van de Theory of Constraints. Het betekent dat je alles kunt oplossen, mits er een gezamenlijk doel is. Door ervoor te zorgen dat je je acties op een andere manier formuleert en uitvoert, en dat je behoeften altijd vervuld blijven. Het zakenleven barst van de dilemma’s die opgelost moeten worden: korte termijn versus lange termijn, global versus local, opbrengsten versus kosten. En daar waar ik dingen niet kan oplossen door hard te werken of het anders te doen, heb ik de zeven-jaar-itch gecreëerd. Het begon in 1992 toen ik een jaar sabbatical in Amerika had. Dat is me zo goed bevallen dat ik dit elke zeven jaar doe, soms een paar maanden, soms langer. De laatste keer was het mijn Raad van Commissarissen die zei: ‘Hans, het is goed dat je er even tussenuit gaat.’ Zij merkten dat ik het nodig had, ik zag dat zelf niet.’ Dus hard werken werkt niet altijd? ‘Met hard werken realiseer ik zakelijk heel veel. Privé liep dat anders. Ik wilde vader worden van acht kinderen, en het leek mijn vrouw en mij niet gegund. Tot in de rust tijdens de sabbatical in 2000 na de uiterste verkoopdatum onze dochter werd verwerkt. Het veranderde mijn leven van tweedimensionaal naar driedimensionaal.’ Wat is voor jou de kern van leiderschap? ‘Leiderschap heeft voor mij met militarisme te maken: een leider die zegt ‘we gaan oorlog voeren en iedereen gaat mee.’ Iets wat niet direct prettig is, en waar wel een heel groot belang aan vast zit: een heikele tour. Die leider kan alleen maar mensen meekrijgen omdat hij er geloof in heeft dat hij gaat winnen. Hij inspireert mensen voor een bepaald doel en laat hen het doel voelen. Hij staat voorop als er gevochten moet worden, want hij geeft het voorbeeld.’ En ondernemerschap, wat is dat? ‘Ik ben de ondernemer die het moet hebben van organiserend vermogen. Ik ben niet degene die allerlei kansen en gaten in de markt ziet. Ik zie wel wat er aan iets bestaands verbeterd kan worden. Ik ben een verbeteraar, die van iets iets heel moois maakt.’ Is dat waar wilskracht en intuïtie samenkomen? ‘Het harde werken en de volharding zit in mijn DNA, dat kan mijn intuïtie overrulen. Ik ben niet voor niets met een Rooms Katholiek meisje getrouwd: zij brengt vrolijkheid en meer ruimte. In die ruimte maak ik me los van de normen en regels waarin ik ben opgegroeid, en doe ik dingen op een vrije en eigen manier. Dan ontstaan ideeën, dat is ook wat elke sabbatical me brengt. Ik ben niet trots op wat ik heb bereikt, dat past niet in het Calvinistisch denken. Voor mij is geluk een hogere vorm van trots. En gelukkig ben ik.’


Klik hier om meer te weten over de Caesar Groep.


Utrecht, maart 2021

Opgetekend door Birgit Vandermeulen, Jouw Leiderschap Meester